TPMS  دقیقا چه کاری انجام می‌دهد؟

سیستم پایش باد لاستیک، فشار باد را اندازه‌گیری یا برآورد می‌کند و کم‌باد شدن تایر را تشخیص می‌دهد. این سامانه صرفا پنچربودن لاستیک خودرو را تشخیص نمی‌دهد؛ بلکه چنانچه پنچری کوچکی در لاستیک اتفاق افتاده باشد و باد لاستیک آهسته شروع به کم شدن کند، آن‌را تشخیص می‌دهد و به راننده هشدار می‌دهد تا از خطرات احتمالی آینده جلوگیری کند.

نحوه انجام این کار به نوع TPMS بستگی دارد. در سیستم مستقیم یا Direct TPMS، سنسورهای مرتبط با چرخ فشار باد را اندازه‌گیری می‌کنند و اطلاعات را برای واحد کنترل خودرو ارسال می‌کنند. در مقابل، سیستم غیر مستقیم یا  Indirect TPMS  فشار باد را مستقیما اندازه‌گیری نمی‌کند و معمولا با تحلیل اطلاعاتی مانند سرعت چرخ‌ها، تغییرات مرتبط با کم‌باد شدن تایر را تشخیص می‌دهد.

در استاندارد ایالات متحده آمریکا، چراغ هشدار باید زمانی فعال شود که فشار یک تایر حدود ۲۵ درصد یا بیشتر از فشار سرد پیشنهادی سازنده پایین‌تر باشد؛ اما این عدد مربوط به الزام مشخص این استاندارد است و نباید به‌عنوان آستانه هشدار تمام خودروها در نظر گرفته شود. آستانه دقیق و نحوه هشدار می‌تواند در خودروها و بازارهای مختلف متفاوت باشد. TPMS نیز نمی‌تواند باد تایر را تنظیم یا پنچری را برطرف کند؛ بنابراین پس از دریافت هشدار، فشار و وضعیت تایر باید بررسی شود

انواع سیستم کنترل فشار باد تایر

سیستم‌های پایش فشار باد تایر از نظر نحوه تشخیص افت فشار به دو گروه اصلی مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شوند. تفاوت اصلی آن‌ها این است که Direct TPMS فشار را با سنسور اندازه‌گیری می‌کند، اما Indirect TPMS افت فشار را براساس اطلاعات سایر سیستم‌های خودرو تشخیص می‌دهد.

TPMS مستقیم (Direct TPMS)

در TPMS مستقیم، سنسورهای نصب‌شده در چرخ فشار هوای داخل تایر را اندازه‌گیری می‌کنند و اطلاعات را برای سیستم خودرو می‌فرستند. در خودروهای مجهز، فشار هر تایر می‌تواند به‌صورت جداگانه در کلاستر یا نمایشگر خودرو نشان داده شود. برخی سنسورها اطلاعات دمای تایر را نیز در اختیار سیستم قرار می‌دهند.

سنسورهای TPMS مستقیم و باتری داخلی آن‌ها عمر محدودی دارند. همچنین پس از تعویض سنسور، تایر یا رینگ، بسته به خودرو ممکن است سنسورها نیاز به شناسایی مجدد یا فرایندی موسوم به Relearn داشته باشند.

TPMS غیر مستقیم (Indirect TPMS)

TPMS غیر مستقیم سنسور فشار جداگانه‌ای داخل هر تایر ندارد و معمولا از اطلاعات حسگرهای سرعت چرخ سیستم ABS استفاده می‌کند. کاهش فشار می‌تواند محیط موثر غلتش تایر و در نتیجه الگوی چرخش آن را تغییر دهد و سیستم از این اطلاعات برای تشخیص احتمال کم‌باد شدن تایر استفاده می‌کند.

این نوع TPMS فشار واقعی تایر را مستقیما اندازه‌گیری نمی‌کند. پس از تنظیم فشار، تعویض یا جابه‌جایی تایرها و برخی تعمیرات نیز ممکن است لازم باشد سیستم مطابق دستورالعمل سازنده دوباره کالیبره شود.

چرا چراغ TPMS روشن یا چشمک‌زن می‌شود؟

نحوه روشن شدن چراغ TPMS می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت تایرها یا خود سیستم پایش فشار ارائه دهد. در بسیاری از خودروها، ثابت‌ماندن چراغ معمولا به این معنی است که سیستم فشار پایین را در یک یا چند تایر تشخیص داده است. کمبود باد، پنچری یا نشتی آهسته و کاهش فشار بر اثر سردشدن هوا از دلایل رایج این هشدار هستند.

چشمک‌زدن چراغ TPMS می‌تواند مفهوم متفاوتی داشته باشد. در بسیاری از خودروها، اگر چراغ پس از روشن‌کردن خودرو برای مدتی چشمک بزند و سپس ثابت بماند، احتمال وجود نقص در سیستم پایش فشار مطرح است. خرابی سنسور یا پایان عمر باتری آن، نصب سنسور ناسازگار، شناسایی‌نشدن سنسور جدید و کامل‌نشدن فرآیند Relearn یا Calibration از دلایل احتمالی این وضعیت هستند.

بااین‌حال، نحوه نمایش و تفسیر چراغ TPMS در همه خودروها دقیقا یکسان نیست. به همین دلیل حتی در صورت چشمک‌زدن چراغ نیز بهتر است ابتدا فشار واقعی تمام تایرها بررسی شود و برای تشخیص معنی دقیق هشدار و روش رفع آن، دستورالعمل سازنده همان خودرو در نظر گرفته شود.

بعد از روشن شدن چراغ TPMS چه کار کنیم؟

روشن شدن چراغ TPMS را نباید بدون بررسی نادیده گرفت. اگر این هشدار هنگام رانندگی ظاهر شد، سرعت را کاهش دهید و در اولین محل امن توقف کنید. سپس مراحل زیر را انجام دهید:

1. وضعیت ظاهری لاستیک‌ها را از نظر کم‌بادبودن، پنچری یا آسیب قابل‌مشاهده بررسی کنید.
2. فشار تمام تایرها را با فشارسنج و ترجیحا زمانی که تایرها سرد هستند، اندازه‌گیری کنید.
3. فشار هر تایر را براساس مقدار توصیه‌شده سازنده خودرو تنظیم کنید. عدد درج‌شده روی دیواره لاستیک، فشار توصیه‌شده برای خودرو نیست.
4. اگر فشار یک تایر پس از تنظیم دوباره کاهش پیدا کرد، آن را از نظر پنچری، نشتی یا آسیب بررسی کنید.
5. پس از تنظیم فشار، بررسی کنید که هشدار TPMS خاموش می‌شود یا خیر. در برخی خودروها این اتفاق پس از مقداری رانندگی رخ می‌دهد.
6. اگر چراغ همچنان روشن ماند، روش Reset، Relearn  یا Calibration مخصوص همان خودرو را در دفترچه راهنما بررسی کنید.

اگر تایر به‌شدت کم‌باد است، آسیب دیده یا به‌سرعت باد خالی می‌کند، بدون بررسی و رفع مشکل به رانندگی ادامه ندهید.

فشار باد استاندارد لاستیک خودرو را از کجا پیدا کنیم؟

برای تنظیم باد تایر نباید از یک عدد ثابت برای همه خودروها استفاده کرد. فشار توصیه‌شده به مشخصات خودرو، تایر و شرایط تعیین‌شده از سوی سازنده بستگی دارد. این عدد را معمولا می‌توان روی برچسب اطلاعات تایر در ستون یا چهارچوب در سمت راننده و در دفترچه راهنمای خودرو پیدا کرد. در برخی خودروها نیز محل درج این اطلاعات می‌تواند متفاوت باشد.

ممکن است سازنده فشار متفاوتی را برای تایرهای محور جلو و عقب یا شرایط بار مختلف تعیین کرده باشد؛ بنابراین باید اعداد مربوط به همان خودرو را بررسی کرد.

همچنین حداکثر فشار درج‌شده روی دیواره لاستیک را با فشار توصیه‌شده خودرو اشتباه نگیرید. عدد روی دیواره تایر بیانگر حداکثر فشار مجاز آن تایر در شرایط تعیین‌شده است و لزوما فشار مناسب برای خودروی شما نیست.

واحدها و شاخص‌های اندازه‌گیری فشار باد تایر

فشار باد تایر در خودروها با واحدهای مختلفی نشان داده می‌شود و شناخت این واحدها برای سنجش درست، خصوصا در زمان استفاده از فشارسنج یا کمپرسور باد و همچنین تنظیمات TPMS اهمیت زیادی دارد.

PSI

این واحد پوند بر اینچ و یکی از رایج‌ترین واحدهای اندازه‌گیری فشار باد تایر است. این واحد بیشتر درخودروهای امریکایی و برخی از خودروهای وارداتی و مونتاژی دیده می‌شود.

به‌طور معمول فشار مناسب برای باد لاستیک خودرهای سواری با واحد اندازه‌گیری PSI عددی بین ۳۰ تا ۳۶ PSI است، البته که عدد دقیق هر خودرو را باید از دفترچه راهنما یا برچسب آن مشاهده کنید.

BAR

بار را می‌توان رایج‌ترین واحد باد لاستیک خودروهای اروپایی بدانیم که بر روی بسیاری از کمپرسورها و فشارسنج‌ها هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. هر یک بار تقریبا برابر با 14.5 PSI است.
به‌طور مثال

• ۲ بار تقریباً برابر با ۲۹ PSI است.
• ۲.۲ بار تقریباً برابر با ۳۲ PSI است.
• ۲.۵ بار تقریباً برابر با ۳۶ PSI است.

پیشنهاد مطالعه: عملکرد سیستم همیار راننده یا ADAS چگونه است؟

KPA

کیلوپاسکال هم یکی از واحدهای استاندارد جهانی فشار باد تایر است که در دفترچه راهنمای برخی از خودروها دیده می‌شود. هر یک بار برابر با ۱۰۰ کیلوپاسکال است.

پس به این ترتیب ۲.۲ بار معادل ۲۲۰ KPA و حدود ۳۲ PSI است.

کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع

واحد kg/cm² یا کیلوگرم‌نیرو بر سانتی‌متر مربع در برخی فشارسنج‌های قدیمی‌تر و تجهیزات آپاراتی دیده می‌شود. هر یک kg/cm² تقریباً معادل ۱۴.۲ PSI یا ۰.۹۸ بار است.

در استفاده روزمره، عدد kg/cm² به بار نزدیک است، اما این دو دقیقاً یکسان نیستند

پیشنهاد مطالعه: ترمز اضطراری هوشمند چیست و چگونه عمل می‌کند؟

جدول تبدیل تقریبی واحدهای فشار تایر

چرا چراغ TPMS در هوای سرد روشن می‌شود؟

با کاهش دمای محیط، فشار هوای داخل تایر پایین می‌آید، به‌طور تقریبی با هر ۵ تا ۶ درجه سانتی‌گراد کاهش دمای محیط، فشار باد تایر ممکن است حدود ۱ PSI کاهش پیدا کند؛ بنابراین ممکن است تایری که در روز گرم فشار مناسبی داشته، صبح سرد باعث روشن شدن چراغ شود. این اتفاق به‌خصوص زمانی محتمل است که فشار تایر پیش از کاهش دما نیز به آستانه فعال شدن هشدار TPMS نزدیک بوده باشد.

گرم‌شدن تایر هنگام رانندگی می‌تواند چراغ را به‌طور موقت خاموش کند؛ اما این اتفاق به معنی برطرف‌شدن کمبود باد نیست. افزایش فشار بر اثر گرم شدن تایر نیز نشان نمی‌دهد که فشار باد در حالت سرد درست است یا نشتی احتمالی برطرف شده است. بهتر است فشار تمام تایرها زمانی که سرد هستند با فشارسنج بررسی و براساس مقدار توصیه‌شده سازنده خودرو تنظیم شود. همچنین نباید صرفا به‌دلیل افزایش فشار تایر گرم، مقداری از باد آن را تخلیه کرد.

چگونه چراغ TPMS را بعد از تنظیم باد ریست کنیم؟

روش ریست‌کردن چراغ TPMS در همه خودروها یکسان نیست و به نوع سیستم و دستورالعمل سازنده بستگی دارد. پیش از هر اقدامی، ابتدا فشار تمام تایرهای تحت پایش را در حالت سرد بررسی و براساس مقدار توصیه‌شده سازنده تنظیم کنید. سپس روش تعیین‌شده برای همان خودرو را انجام دهید.

در برخی خودروها پس از تنظیم صحیح فشار، سیستم با مقداری رانندگی اطلاعات جدید را دریافت می‌کند و هشدار به‌صورت خودکار خاموش می‌شود. در برخی مدل‌ها نیز گزینه‌ای با عنوان Reset، Set  یا Calibration در منوی خودرو یا تنظیمات TPMS  وجود دارد که باید پس از تنظیم فشار انتخاب شود.

در بعضی خودروهای مجهز به Direct TPMS، به‌خصوص پس از تعویض سنسور، ممکن است فرآیند Relearn برای شناسایی سنسور لازم باشد. در سیستم‌های Indirect TPMS نیز معمولا پس از تنظیم صحیح فشار، کالیبراسیون مجدد سیستم انجام می‌شود تا شرایط فعلی تایرها به‌عنوان مبنای جدید ثبت شود؛ بنابراین نمی‌توان یک روش ثابت مانند فشردن یک دکمه برای چند ثانیه را به تمام خودروها تعمیم داد و باید دستورالعمل همان مدل بررسی شود.

چرا چراغ TPMS بعد از تنظیم باد خاموش نمی‌شود؟

اگر پس از تنظیم باد، چراغ TPMS همچنان روشن است، ابتدا دوباره فشار تمام تایرها را بررسی کنید. ممکن است فشار یکی از تایرها هنوز با مقدار توصیه‌شده سازنده مطابقت نداشته باشد یا فشار زمانی اندازه‌گیری شده باشد که تایرها گرم بوده‌اند. پنچری کوچک، نشتی از تایر یا والو نیز می‌تواند باعث کاهش دوباره فشار و باقی‌ماندن یا بازگشت هشدار شود.

در برخی خودروها، تنظیم فشار به‌تنهایی برای خاموش شدن چراغ کافی نیست و سیستم به Reset، Calibration  یا Relearn نیاز دارد. اگر سنسور TPMS به‌تازگی تعویض شده باشد، ممکن است هنوز توسط خودرو شناسایی نشده باشد. خرابی سنسور، پایان عمر باتری آن یا نقص ارتباطی سیستم نیز از دلایل احتمالی هستند. همچنین در برخی خودروها تایر زاپاس نیز به سنسور TPMS مجهز است و فشار آن باید بررسی شود.

اگر فشار تمام تایرها صحیح است اما چراغ پس از انجام روش تعیین‌شده سازنده همچنان روشن می‌ماند یا دوباره ظاهر می‌شود، بهتر است تایرها و سیستم TPMS از نظر نشتی، خرابی سنسور یا سایر نقص‌ها بررسی شوند.

عمر سنسور TPMS چقدر است و از کجا بفهمیم خراب شده؟

سنسورهای Direct TPMS معمولا از باتری داخلی برای اندازه‌گیری و ارسال اطلاعات استفاده می‌کنند. عمر این باتری و خود سنسور عدد ثابتی ندارد و به طراحی سنسور، شرایط محیطی و میزان استفاده از خودرو بستگی دارد. بااین‌حال، عمر باتری بسیاری از سنسورها معمولا در محدوده ۵ تا ۱۰ سال قرار می‌گیرد و این بازه نباید به‌عنوان زمان قطعی تعویض در نظر گرفته شود. در بسیاری از سنسورها نیز باتری به‌صورت جداگانه قابل‌تعویض نیست و پس از پایان عمر آن، کل سنسور تعویض می‌شود.

چشمک‌زدن چراغ TPMS، قطع نمایش فشار یکی از تایرها، نمایش اعداد نامعتبر یا ناپایدار، شناسایی‌نشدن یک سنسور و باقی‌ماندن هشدار با وجود تنظیم صحیح فشار می‌توانند از نشانه‌های خرابی سنسور باشند. البته این علائم همیشه به معنی خرابی قطعی سنسور نیستند و برای تشخیص دقیق می‌توان ارتباط و وضعیت سنسور را با تجهیزات مخصوص TPMS بررسی کرد.

هنگام تعویض لاستیک، رینگ یا سنسور TPMS به چه نکاتی توجه کنیم؟

در خودروهای مجهز به Direct TPMS، هنگام تعویض لاستیک یا رینگ باید وجود سنسورهای داخل چرخ را به تعمیرکار اطلاع دهید؛ زیرا باز و بسته‌کردن نادرست لاستیک می‌تواند به سنسور، والو یا قطعات مرتبط با آن آسیب برساند. وضعیت سنسور و قطعات مرتبط نیز بهتر است هنگام سرویس بررسی شود.

اگر سنسور نیاز به تعویض دارد، نمونه جایگزین باید از نظر مشخصات فنی و سازگاری با سیستم TPMS خودرو مناسب باشد. بسته به خودرو، سنسور جدید ممکن است به Programming برای ثبت اطلاعات یا Relearn برای شناسایی توسط خودرو نیاز داشته باشد. برخی خودروها این فرایند را به‌صورت خودکار انجام می‌دهند و برخی دیگر به تجهیزات یا روش مشخصی نیاز دارند.

در خودروهای مجهز به Indirect TPMS نیز پس از تعویض تایر، تغییر فشار یا برخی خدمات مرتبط با چرخ‌ها ممکن است Calibration  مجدد لازم باشد. همچنین در صورت نصب رینگ یا تایر متفاوت، ابعاد و مشخصات آن باید با محدوده موردتایید سازنده خودرو سازگار باشد.

جمع‌بندی؛ TPMS هشدار می‌دهد، اما جای بررسی فشار تایر را نمی‌گیرد

سیستم پایش باد تایر یا همان TPMS را می‌توان جزو سامانه‌های هشدار ایمنی دانست. البته مالکان نباید به این سیستم اکتفا کنند و پیش از سفر، فشار باد تایرها را با دستگاه فشارسنج دقیق بررسی کنند.

TPMS می‌تواند افت فشار تایر را تشخیص دهد و پیش از آنکه راننده متوجه تغییر وضعیت تایر شود، هشدار لازم را ارائه کند. با‌این‌حال، نبود هشدار TPMS لزوما به معنی مناسب بودن کامل فشار یا سالم‌بودن تایرها نیست. بهتر است فشار باد به‌صورت دوره‌ای و زمانی که تایرها سرد هستند، بررسی شود و مقدار توصیه‌شده سازنده خودرو، نه عدد درج‌شده به‌عنوان حداکثر فشار روی دیواره تایر، ملاک تنظیم باد قرار گیرد.

سیستم پایش باد تایر یا همان TPMS را می‌توان جزو سامانه‌های هشدار ایمنی دانست. البته مالکان نباید به این سیستم اکتفا کنند و پیش از سفر، فشار باد تایرها رو با دستگاه فشار سنج دقیق بررسی کنند.

البته این سیستم به شما کمک می‌کند پیش از داغ شدن بیش از اندازه لاستیک‌‌ها و کم باد شدن آن‌ها به شما اطلاع دهد و پیش از آسیب دیدن لاستیک‌ها و افزایش مصرف سوخت، نسبت به آن اگاهی پیدا کنید.