مودهای رانندگی چیست و چگونه کار می‌کند؟

حالت‌های رانندگی مجموعه‌ای از برنامه‌ریز‌ی‌های هوشمند و رفتار سیستم‌های مختلف خودرو را مطابق با شرایط تغییر می‌دهند. در نسخه‌های ساده تر حالت‌های رانندگی‌، ممکن است تغییر این مودها به عملکرد موتور و گیربکس محدود شود اما در خودروهای پیشرفته‌تر که سیستم‌های الکترونیکی به‌روزی دارند، روی سیستم‌های مختلفی از جمله؛ موتور، گیربکس، ترمز‌ها، سیستم کنترل کشش و کنترل پایداری، سیستم تعلیق و حتی سیستم تهویه تاثیرگذار باشد.

مود رانندگی چگونه کار می‌کند؟

خودروهای امروزی واحدهای کنترل الکترونیکی مختلفی دارند که می‌توانند عملکرد موتور، گیربکس، سیستم پایداری، فرمان و چهارچرخ محرک را کنترل و مدیریت کنند.

با تغییر مودهای رانندگی مجموعه‌ای از پارامترهای نرم‌افزاری و الکترونیکی این سیستم‌ها تغییر می‌کند و به همین دلیل بدون تغییر مکانیکی، عملکرد خودرو دچار تغییر می‌شود. در واقع با انتخاب هر Drive Mode، واحدهای کنترل خودرو مجموعه‌ای از تنظیمات از پیش تعریف‌شده را اعمال می‌کنند تا رفتار سیستم‌های مرتبط با هدف آن مود هماهنگ شود. البته اینکه دقیقا کدام سیستم‌ها و تا چه اندازه تغییر کنند، به مدل و تجهیزات خودرو بستگی دارد.

پیشنهاد مطالعه:‌ با خانواده موتورهای مدیران خودرو آشنا شوید

شاید مهم‌ترین تغییر، رفتار و واکنش پدال گاز به میزان فشردن است. به عنوان مثال ممکن است در حالت اقتصادی (ECO) با فشردن میزان مشخصی از پدال گاز، میزان گشتاور کم‌تری نسبت به همین میزان فشار در حالت Sport درخواست شود؛ به همین دلیل است که در حالت اسپرت واکنش موتور خودرو به پدال گاز سریع و قوی‌تر احساس می‌شود.

تغییر مود رانندگی معمولا قابلیت مکانیکی جدیدی به خودرو اضافه نمی‌کند و به‌خودی‌خود به معنی افزایش قدرت واقعی موتور نیست؛ بلکه نحوه مدیریت و واکنش سیستم‌های موجود خودرو را تغییر می‌دهد.

با تغییر مود رانندگی چه قسمت‌هایی از خودرو تغییر می‌کند؟

انتخاب یک Drive Mode می‌تواند تنظیمات چند سیستم خودرو را به‌صورت هم‌زمان تغییر دهد. دامنه این تغییرات به مدل، نوع سیستم انتقال قدرت و تجهیزات خودرو بستگی دارد؛ بنابراین انتخاب یک مود مشخص در همه خودروها تاثیر یکسانی ایجاد نمی‌کند. مهم‌ترین بخش‌هایی که ممکن است تحت تاثیر قرار بگیرند عبارتند از:

• واکنش پدال گاز: رابطه میان میزان فشردن پدال گاز و گشتاور درخواستی تغییر می‌کند. برای مثال، واکنش خودرو در Eco  می‌تواند ملایم‌تر و در Sport سریع‌تر باشد.
• موتور و گیربکس: در خودروهای اتوماتیک، زمان تعویض دنده، دنده انتخابی و دور موتور هنگام تعویض می‌تواند تغییر کند.
• فرمان: در خودروهای مجهز به فرمان برقی قابل تنظیم، میزان نیروی کمکی فرمان می‌تواند تغییر کند تا فرمان سبک‌تر یا سنگین‌تر احساس شود.

• کنترل کشش و ESP: در برخی خودروها، نحوه یا آستانه مداخله این سیستم‌ها متناسب با مود انتخابی تغییر می‌کند. این رفتار در همه خودروها یکسان نیست.
• سیستم AWD: در خودروهای مجهز، نحوه مدیریت یا توزیع گشتاور میان محورهای جلو و عقب و در برخی سیستم‌ها میان چرخ‌ها می‌تواند تغییر کند.
• تعلیق تطبیقی: اگر خودرو به کمک‌فنرهای الکترونیکی قابل تنظیم مجهز باشد، میزان نرمی یا سفتی تعلیق می‌تواند متناسب با مود رانندگی تغییر کند.
• سیستم محرکه برقی و هیبریدی: در این خودروها، برخی مودها می‌توانند پاسخ سیستم محرکه و در بعضی مدل‌ها شدت بازیابی انرژی هنگام کاهش سرعت را تغییر دهند.

البته همه Drive Modeها تمام این سیستم‌ها را تغییر نمی‌دهند. در یک خودرو ممکن است تغییر مود فقط بر پدال گاز و گیربکس اثر بگذارد، درحالی‌که در خودرویی پیشرفته‌تر چند سیستم به‌صورت هماهنگ تنظیم شوند.

تفاوت مودهای ECO، NORMAL و SPORT

مود ECO یا همان حالت اقتصادی با هدف کاهش مصرف سوخت برنامه‌ریزی شده است. در حالت اکو واکنش پدال گاز آرام‌تر و در خودروهای اتوماتیک، گیربکس معمولا تمایل دارد دنده را زودتر و در دور موتور پایین‌تری تعویض کند. در نتیجه، پاسخ خودرو به درخواست شتاب می‌تواند ملایم‌تر باشد.

مود NORMAL یا همان حالت نرمال، عملکردی میانه‌رو دارد و معمولا برای سفرهای روزمره شهری انتخابی بسیار مناسب است. در این حالت، تنظیمات خودرو معمولا با هدف ایجاد تعادل میان پاسخ سیستم محرکه، مصرف سوخت و راحتی رانندگی انجام می‌شود.

حالت SPORT خودرو را در شرایطی قرار می‌دهد تا پاسخ سریع‌تر سیستم محرکه و عملکرد اسپرت‌تری را در اختیار راننده قرار دهد. واکنش پدال گاز معمولا سریع‌تر می‌شود و در خودروهای اتوماتیک، گیربکس می‌تواند دنده را مدت بیشتری نگه دارد و تعویض به دنده بالاتر را در دور موتور بالاتری انجام دهد.

حالت اسپرت در خودروهای مختلف، متفاوت است. ممکن است در حالت اسپرت، فرمان به اصطلاح سفت‌تر شود و در صورت مجهز بودن خودرو به کیت اگزوز، نحوه عملکرد سیستم اگزوز نیز تغییر کند. همچنین در برخی خودروها تنظیمات سیستم کنترل کشش و ESP متناسب با حالت Sport تغییر می‌کند؛ با این حال، نوع و میزان این تغییر به طراحی و تنظیمات هر خودرو بستگی دارد.

در حالت‌های مختلف معمولا توان اسمی یا حداکثر قدرت موتور صرفا با انتخاب Drive Mode تغییر نمی‌کند. مثلا چنانچه خودرویی ۲۰۰ اسب بخار قدرت داشته باشد، انتخاب Eco یا Sport لزوما این عدد را به ۱۸۰ یا ۲۲۰ اسب بخار تبدیل نمی‌کند؛ بلکه نحوه پاسخ پدال گاز، انتخاب دنده و مدیریت توان موجود تغییر می‌کند. به همین دلیل ممکن است خودرو در Sport سریع‌تر و در Eco آرام‌تر به درخواست راننده پاسخ دهد، بدون اینکه حداکثر توان واقعی موتور تغییر کرده باشد.

آیا Eco Mode واقعا مصرف سوخت را کاهش می‌دهد؟

Eco Mode با هدف کاهش مصرف سوخت یا انرژی طراحی شده است؛ اما فعال‌کردن آن لزوما به معنی کاهش قطعی مصرف نیست. در این حالت معمولا واکنش پدال گاز ملایم‌تر می‌شود و در خودروهای اتوماتیک، گیربکس می‌تواند دنده‌ها را زودتر تعویض کند. در برخی خودروها نیز عملکرد سیستم‌هایی مانند تهویه برای کاهش مصرف انرژی تغییر می‌کند.

میزان تاثیر Eco به سبک رانندگی، ترافیک، سرعت، شیب مسیر و شرایط خودرو بستگی دارد. اگر راننده برای جبران واکنش آرام‌تر خودرو دائما فشار بیشتری به پدال گاز وارد کند یا شتاب‌گیری‌های شدید داشته باشد، بخشی از مزیت این حالت در کاهش مصرف از بین می‌رود.

در حالت‌های مختلف قدرت موتور کاهش یا افزایش پیدا نمی‌کند. مثلا چنانچه خودرویی ۲۰۰ اسب بخار قدرت داشته باشد در هر حالت رانندگی این قدرت ۲۰۰ اسب بخار است و تبدیل به ۱۸۰ یا ۲۲۰ اسب بخار نمی‌شود، اما سیستم‌های برنامه‌ریزی در حالت‌های مختلف میزان تقریبا معینی از قدرت را در اختیار راننده قرار می‌دهند.

مودهای SNOW، MUD و SAND چه تفاوت‌هایی دارند؟

خودروهای AWD یا همان ۴ چرخ محرک علاوه بر حالت‌های معمول، حالت‌هایی برای رانندگی در شرایط نسبتا غیر عادی هم دارند که تنظیمات سیستم محرکه، کنترل کشش و در برخی خودروها نحوه مدیریت گشتاور میان چرخ‌ها یا محورها را متناسب با سطح مسیر تغییر می‌دهند. نحوه عملکرد این مودها در همه خودروها یکسان نیست.

در حالت برفی (Snow Mode)، هدف اصلی افزایش قابلیت کنترل خودرو و کاهش لغزش روی سطوح کم‌اصطکاک است. بسته به خودرو، ممکن است واکنش پدال گاز ملایم‌تر شود و الگوی تعویض دنده، نحوه مدیریت گشتاور در سیستم AWD و مداخله سیستم‌های کنترل کشش و پایداری تغییر کند.

در MUD Mode یا حالت گل‌ولای، تنظیمات خودرو با هدف حفظ حرکت روی سطح نرم و گلی تغییر می‌کند. بسته به طراحی خودرو، سیستم ممکن است میزان مشخصی از لغزش چرخ را مجاز بداند و نحوه انتقال گشتاور، انتخاب دنده و عملکرد AWD و کنترل کشش را متناسب با این شرایط تنظیم کند.

در Sand Mode حفظ حرکت اهمیت زیادی دارد. در این حالت، سیستم می‌تواند پاسخ پدال گاز، انتخاب و نگه‌داشتن دنده، نحوه توزیع گشتاور و میزان مداخله کنترل کشش را به‌گونه‌ای تنظیم کند که خودرو بتواند مومنتوم خود را روی سطح شنی حفظ کند.

در نتیجه، نمی‌توان به‌صورت کلی گفت ESP یا کنترل کشش در Snow، Mud یا Sand خاموش یا محدود می‌شود. منطق دقیق این سیستم‌ها به خودرو بستگی دارد و دفترچه راهنمای همان مدل، مرجع اصلی برای نحوه استفاده از هر مود است.

پیشنهاد مطالعه: میزان پیمایش خودروهای برقی چگونه محاسبه میشود؟

بهترین مود رانندگی برای شرایط مختلف کدام است؟

انتخاب مود مناسب به شرایط مسیر، وضعیت ترافیک و هدف راننده بستگی دارد. همچنین همه خودروها مودهای زیر را ندارند و عملکرد یک مود با نام مشابه نیز ممکن است در مدل‌های مختلف متفاوت باشد. جدول زیر یک راهنمای کلی برای انتخاب Drive Mode است.

این مودها نقش کمکی دارند و انتخاب حالت مناسب جایگزین لاستیک متناسب با مسیر، سرعت ایمن و مهارت راننده نمی‌شود. برای مودهای تخصصی مانند Snow، Mud، Sand  و Off-Road نیز باید محدودیت‌ها و دستورالعمل‌های دفترچه راهنمای همان خودرو را در نظر گرفت.

مود رانندگی خودروهای برقی و هیبریدی

حالت‌های رانندگی در خودروهای برقی و هیبریدی کمی متفاوت است. در این خودروها باید میان Drive Mode و حالت‌های مدیریت انرژی یا سیستم محرکه تفاوت قائل شد. Drive Modeهایی مانند Eco، Normal و Sport بیشتر نحوه پاسخ خودرو به راننده را تغییر می‌دهند؛ اما گزینه‌هایی مانند EV، HEV، Battery Save یا Charge Mode، در خودروهای مجهز، بیشتر بر نحوه استفاده و مدیریت منابع انرژی تمرکز دارند.

در EV Mode، خودرو تا زمانی که شرایطی مانند سطح شارژ باتری، سرعت و میزان درخواست توان اجازه دهد، می‌تواند از نیروی الکتریکی برای حرکت استفاده کند. در HEV Mode، موتور احتراقی و موتور الکتریکی متناسب با شرایط به‌صورت ترکیبی مدیریت می‌شوند. Battery Save نیز در خودروهای دارای این قابلیت برای حفظ سطح مشخصی از شارژ باتری جهت استفاده بعدی کاربرد دارد. در برخی مدل‌ها، Charge Mode  می‌تواند با استفاده از موتور احتراقی به افزایش یا حفظ شارژ باتری کمک کند.

سیستم بازیابی انرژی ترمز یا Regenerative Braking نیز هنگام کاهش سرعت، بخشی از انرژی حرکتی خودرو را به انرژی الکتریکی تبدیل و در باتری ذخیره می‌کند. شدت این بازیابی ممکن است به‌صورت مستقل تنظیم شود یا در برخی خودروها با تنظیمات رانندگی ارتباط داشته باشد. تمام این قابلیت‌ها در همه خودروهای برقی و هیبریدی وجود ندارند.

آیا می‌توان هنگام حرکت مود رانندگی را تغییر داد؟

در بسیاری از خودروها می‌توان هنگام حرکت میان حالت‌های معمولی مانند Eco، Normal  و Sport جابه‌جا شد و سیستم‌های الکترونیکی خودرو تنظیمات جدید را اعمال می‌کنند. با‌این‌حال، این قابلیت برای همه خودروها و تمام مودها یکسان نیست.

برخی حالت‌های تخصصی مانند Snow، Mud، Sand، Off-Road  یا تنظیمات سیستم انتقال قدرت ممکن است محدودیت‌هایی از نظر سرعت خودرو، وضعیت گیربکس یا شرایط فعال‌سازی داشته باشند؛ بنابراین پیش از استفاده از این مودها باید دستورالعمل همان خودرو بررسی شود. همچنین تغییر حالت هنگام حرکت نباید باعث حواس‌پرتی راننده یا کاهش توجه او به مسیر شود.

پیشنهاد مطالعه: سیستم بازیابی انرژی ترمز در خودروهای برقی و هیبرید چیست؟

آیا استفاده از Sport Mode به خودرو آسیب می‌زند؟

استفاده عادی از Sport Mode برای خودرویی که کارخانه این قابلیت را در آن تعریف کرده، به‌خودی‌خود آسیب‌زا نیست. با این حال در این حالت معمولاً موتور در دورهای بالاتری کار می‌کند، گیربکس دیرتر دنده عوض می‌کند و راننده نیز از بیشتر توان خودرو استفاده می‌کند؛ در نتیجه مصرف سوخت افزایش پیدا خواهد کرد.

البته انتخاب Sport Mode با رانندگی خشن و وارد کردن فشار مداوم به خودرو یکسان نیست. شتاب‌گیری‌های شدید و مکرر، ترمزگیری سنگین و رانندگی طولانی تحت بار بالا می‌توانند استهلاک قطعاتی مانند لاستیک و ترمز را افزایش دهند؛ بنابراین استفاده معمول از تنظیماتی که سازنده برای Sport Mode در نظر گرفته است با استفاده مداوم و پرفشار از خودرو تفاوت دارد.

جمع‌بندی؛ هر مود رانندگی برای یک شرایط مشخص

مودهای رانندگی، تغییر رفتار خودرو در شرایط مختلف است. این تفاوت‌ها به عملکرد حساسیت پدال گاز محدود نمی‌شود و می‌تواند برنامه‌ریزی قسمت‌های مختلفی از جمله سیستم کنترل کشش پایداری، سیستم AWD، فرمان و حتی تعلیق را تغییر دهد.

در واقع Drive Mode می‌تواند بدون ایجاد تغییر مکانیکی، رفتار و واکنش خودرو را با تغییر تنظیمات سیستم‌های مختلف متناسب با هدف هر حالت تنظیم کند. البته میزان این تغییر و سیستم‌هایی که تحت تاثیر قرار می‌گیرند در همه خودروها یکسان نیست.

به همین دلیل آشنایی با رفتار هر حالت رانندگی، می‌تواند در شرایط مختلف به راننده کمک کند تا سفر خوشایند‌تری را تجربه کند. بهتر است راننده مود مناسب را براساس شرایط مسیر و نوع رانندگی انتخاب کند و برای اطلاع از عملکرد دقیق و محدودیت‌های هر حالت، دفترچه راهنمای همان خودرو را در نظر بگیرد.