ESP گاهی در گفتوگوهای روزمره با عنوان «کنترل کشش» شناخته میشود، اما از نظر فنی کنترل پایداری و کنترل کشش دو سیستم متفاوت اما مرتبط هستند. سیستم کنترل کشش یا TCS بیشتر با هرزگردی چرخها هنگام شتابگیری مقابله میکند؛ در حالی که ESP وظیفه پایداری کلی خودرو را هنگام پیچیدن، تغییر مسیر و مانورهای ناگهانی کنترل میکند.
ESP چگونه متوجه انحراف خودرو میشود؟
برای درک عملکرد ESP باید بدانیم خودروهای مجهز به این سیستم دائماً چند پارامتر را اندازهگیری میکنند. مهمترین اطلاعات از طریق سنسورهای سرعت چرخها، سنسور زاویه فرمان، سنسور شتاب جانبی و سنسور نرخ گردش خودرو در اختیار واحد کنترل الکترونیکی قرار میگیرد.
سیستم از زاویهای که راننده به فرمان داده، مسیر موردنظر او را تخمین میزند و سپس آن را با حرکت واقعی خودرو مقایسه میکند.
اگر این دو مسیر با یکدیگر مطابقت داشته باشند، ESPدخالتی نمیکند. اما اگر خودرو برخلاف فرمان راننده شروع به انحراف کند، سیستم متوجه کاهش پایداری میشود.
پیشنهاد مطالعه: دوربین ثبت وقایع خودرو چیست و چه مزایا و محدودیتهایی دارد؟
کمفرمانی و بیشفرمانی؛ دو شرایط مهم برای ESP
یکی از مهمترین کاربردهای ESP هنگام وقوع کمفرمانی است. این وضعیت زمانی اتفاق میافتد که راننده فرمان را به سمت پیچ میچرخاند اما خودرو کمتر از مقدار مورد انتظار گردش کرده و تمایل دارد به سمت بیرون پیچ حرکت کند.
در نقطه مقابل، بیشفرمانی زمانی اتفاق میافتد که بخش عقب خودرو بیش از حد به سمت بیرون پیچ حرکت کند و خودرو تمایل به چرخیدن حول محور خود یا به اصطلاح در رفتن داشته باشد.
ESP با تشخیص هر یک از این شرایط میتواند بهصورت مستقل روی یک یا چند چرخ نیروی ترمز اعمال کند.
برای مثال ممکن است برای مقابله با بیشفرمانی، ترمز یکی از چرخهای جلو فعال شود تا گشتاوری در جهت مخالف چرخش خودرو ایجاد شود. در شرایط دیگر، سیستم میتواند با ترمزگیری روی یک چرخ عقب به اصلاح مسیر خودرو کمک کند.
همین توانایی ترمزگیری مستقل روی چرخها یکی از تفاوتهای مهم ESP با سیستمهای سادهتر ترمز است.
ارتباط ESP با ABS و کنترل کشش
ESP یک سیستم کاملاً مستقل از سایر تجهیزات خودرو نیست و برای عملکرد خود از بخشهایی از سیستم ABS استفاده میکند.
ABS یا سیستم ترمز ضدقفل اجازه نمیدهد چرخها هنگام ترمز شدید قفل شوند ESP نیز با استفاده از مجموعه هیدرولیکی ABS میتواند فشار ترمز هر چرخ را بهصورت جداگانه افزایش یا کاهش دهد.
سیستم TCS یا Traction Control System نیز معمولاً با همین مجموعه در ارتباط است. وظیفه TCS جلوگیری از هرزگردی بیش از اندازه چرخهای محرک هنگام شتابگیری است.
بهعنوان مثال اگر خودرو روی سطح لغزنده حرکت کند و یکی از چرخهای محرک شروع به هرزگردی کند، سیستم میتواند با کاهش گشتاور موتور یا اعمال ترمز روی همان چرخ، کشش را بازیابی کند.
بنابراین میتوان رابطه این سیستمها را اینگونه خلاصه کرد:
ABS هنگام ترمزگیری از قفل شدن چرخ جلوگیری میکند، TCS هنگام شتابگیری با هرزگردی مقابله میکند و ESP هنگام حرکت و مانور، پایداری کلی خودرو را تحت کنترل قرار میدهد.
پیشنهاد مطالعه: سیستم بازیابی انرژی ترمز در خودروهای برقی و هیبرید چیست؟
آیا ESP قدرت موتور را هم کاهش میدهد؟
بله. دخالت ESP تنها به سیستم ترمز محدود نمیشود.
در بسیاری از خودروها واحد کنترل پایداری با ECU موتور ارتباط مستقیم دارد. اگر سیستم تشخیص دهد گشتاور تولیدشده توسط موتور باعث تشدید لغزش میشود، میتواند موقتاً توان یا گشتاور موتور را کاهش دهد.
به همین دلیل ممکن است راننده هنگام فعال شدن ESP احساس کند خودرو برای لحظهای به پدال گاز واکنش کمتری نشان میدهد.
همزمان معمولاً چراغ ESP روی صفحه کیلومتر به شکل چشمکزن روشن میشود. چشمک زدن این چراغ معمولاً به معنی فعال شدن سیستم و اصلاح پایداری خودرو است، نه وجود خرابی.
اما اگر چراغ ESP بهطور دائمی روشن بماند، احتمال وجود ایراد در سیستم یا غیرفعال شدن آن وجود دارد.
چرا در بعضی خودروها دکمه ESP OFF وجود دارد؟
وجود دکمه ESP OFF به معنی غیرضروری بودن سیستم نیست. در استفاده روزمره بهتر است ESP فعال باقی بماند.
اما شرایط خاصی مانند گیرکردن خودرو در برف، شن، ماسه یا سطوح بسیار لغزنده ممکن است نیاز به مقدار مشخصی هرزگردی چرخ داشته باشد. در چنین شرایطی مداخله مداوم سیستم کنترل کشش میتواند مانع حرکت خودرو شود.
به همین دلیل برخی خودروها امکان کاهش موقت دخالت ESP یا TCS را در اختیار راننده قرار میدهند.
حتی در بسیاری از خودروهای جدید، فشردن ESP OFF سیستم را کاملاً خاموش نمیکند و تنها سطح مداخله آن را کاهش میدهد.
ESP جای رانندگی صحیح را نمیگیرد
یکی از برداشتهای اشتباه درباره ESP این است که وجود این سیستم میتواند هر نوع انحرافی را کنترل کند. ESP تنها زمانی قادر به اصلاح مسیر است که تایرها هنوز ظرفیت کافی برای ایجاد نیروی جانبی یا ترمز داشته باشند.
اگر سرعت ورود به پیچ بسیار زیاد باشد، سطح مسیر اصطکاک بسیار کمی داشته باشد یا تایرها فرسوده باشند، حتی پیشرفتهترین سیستم کنترل پایداری نیز نمیتواند قوانین فیزیک را تغییر دهد.
عملکرد صحیح ESP شدیداً به کیفیت تایر، فشار باد مناسب، سلامت سیستم ترمز و وجود اصطکاک کافی بین تایر و جاده وابسته است.
پیشنهاد مطالعه: سیستم کنترل فشار باد تایر چیست و چگونه کار میکند؟
ESP سیستمی که قبل از تصادف وارد عمل میشود
برخلاف ایربگ یا کمربند ایمنی که وظیفه اصلی آنها کاهش آسیب هنگام وقوع تصادف است، ESP در گروه تجهیزات ایمنی فعال قرار میگیرد؛ یعنی تلاش میکند از شکلگیری شرایط منجر به تصادف جلوگیری کند.
هنگام تغییر مسیر ناگهانی، ورود سریع به پیچ، حرکت روی جاده خیس یا لغزنده و مانورهای اضطراری، اختلاف کوچکی میان جهت فرمان و حرکت واقعی خودرو میتواند آغاز یک انحراف جدی باشد.
ESP این اختلاف را در زمانی تشخیص میدهد که معمولاً راننده هنوز فرصت واکنش مؤثری ندارد و با ترکیبی از ترمزگیری مستقل چرخها و مدیریت گشتاور موتور، تلاش میکند خودرو را دوباره به مسیر موردنظر بازگرداند.
به همین دلیل سیستم کنترل پایداری الکترونیکی ESP را باید یکی از مهمترین فناوریهای ایمنی فعال خودروهای امروز دانست، فناوریای که شاید راننده در رانندگی عادی حضور آن را احساس نکند، اما در یک مانور اضطراری میتواند تفاوت میان حفظ کنترل و از دست رفتن کامل پایداری خودرو را رقم بزند.
