ترمز پارک برقی چیست و تفاوت اتوهلد و ترمز پارک برقی

ترمز پارک برقی چیست؟

ترمز پارک برقی که در نام اختصاری تحت عنوان EPB که مخفف کلمه‌های (Eelectronic Parking Brake) شناخته می‌شود، نسل الکترونیکی همان ترمز دستی خودروها است. در این سیستم به‌جای اهرم مکانیکی دسته ترمز، فعال کردن ترمز دستی از طریق یک کلید الکتریکی اتفاق می‌افتد.

با فشردن این دکمه توسط راننده، واحد کنترل الکتریکی خودرو، موتورهای برقی کوچک ترمزهای چرخ‌های عقب را فعال می‌کنند. و در نتیجه خودرو در حالت سکون باقی می‌ماند. این طراحی به زیباتر و بهینه‌تر شدن کنسول میانی خودروها کمک شایانی کرده است.

مهم‌ترین مزایای ترمز پارک برقی

با آمدن ترمز پارک برقی به خودروها، طراحی کابین و کنسول میانی مدرن‌تر از گذشته شده و امکان استفاده بهتر از فضای داخلی و طراحی مینیمال‌تر فراهم شده است. حذف اهرم بزرگ ترمز دستی می‌تواند فضای بیشتری برای محفظه‌های نگهداری وسایل یا جالیوانی ایجاد کند.

همچنین راحتی استفاده از این ترمز و نیازنداشتن به نیروی زیاد برای فعال‌کردن آن، یکی از مزایای مهم این سیستم محسوب می‌شود. راننده می‌تواند به‌جای کشیدن اهرم ترمز دستی، تنها با استفاده از یک کلید، ترمز پارک را فعال یا آزاد کند.

در برخی از خودروهای جدید، ترمز پارک برقی با قرارگرفتن گیربکس در وضعیت پارک (P)، خاموش‌شدن خودرو یا برقرارشدن شرایط مشخص دیگر، به‌صورت خودکار فعال می‌شود. همچنین بعضی مدل‌ها هنگام شروع حرکت، ترمز پارک را به‌صورت خودکار آزاد می‌کنند. این قابلیت‌ها می‌توانند استفاده از خودرو را راحت‌تر کنند و احتمال فراموش‌کردن فعال‌سازی ترمز پارک را کاهش دهند.

البته امکانات خودکار و ویژگی‌های ایمنی EPB در همه خودروها یکسان نیست؛ بنابراین برای اطلاع از عملکرد دقیق آن باید به دفترچه راهنمای همان خودرو مراجعه کرد.

کاربرد اتوهلد در ترافیک

یکی از مهم‌ترین کاربردهای اتوهلد در ترافیک‌ها و پشت چراغ قرمز است که موجب محبوبیت این فناوری شده است. فرض کنید در یک ترافیک سنگین نظیر ترافیک تهران هستید و مجبورید هر چند متر یک‌بار توقف کنید و گاهی چند دقیقه پدال ترمز را نگه دارید. در چنین شرایطی، فشردن مداوم پدال ترمز خسته‌کننده است. با وجود اتوهلد، پس از توقف کامل خودرو و در صورت برقرار بودن شرایط عملکرد سیستم، می‌توانید پای خود را از روی ترمز بردارید، بدون اینکه خودرو به جلو یا عقب حرکت کند.

برای استفاده از این قابلیت، ابتدا اتوهلد را از طریق کلید یا تنظیمات خودرو فعال کنید. سپس با پدال ترمز کاملا متوقف شوید و پس از مشاهده نشانگر فعال‌بودن عملکرد نگه‌دارنده روی نمایشگر، پای خود را از روی ترمز بردارید. هنگام شروع حرکت نیز معمولا با فشردن پدال گاز، نیروی ترمز به‌صورت خودکار آزاد می‌شود.

نکته مهم این است که اتوهلد لزوما ترمز پارک برقی را فعال نمی‌کند. در بسیاری از خودروها، این سیستم با حفظ فشار ترمز هیدرولیکی، خودرو را ثابت نگه می‌دارد و تنها در شرایط مشخص، مانند توقف طولانی، ممکن است این وظیفه به ترمز پارک برقی منتقل شود. زمان و نحوه این انتقال به طراحی خودرو بستگی دارد. به خاطر داشته باشید اتوهلد برای توقف‌های موقت طراحی شده است و هنگام پارک و ترک خودرو نباید جایگزین ترمز پارک برقی شود.

تفاوت اتوهلد و ترمز پارک برقی چیست؟

این دو سیستم به‌هم مرتبط هستند، اما عملکرد و کاربرد متفاوتی دارند و فعال‌شدن اتوهلد لزوما به معنی درگیرشدن ترمز پارک برقی نیست. هدف استفاده از ترمز پارک برقی ثابت نگه‌داشتن خودرو هنگام پارک است، درحالی‌که اتوهلد برای توقف‌های کوتاه و ترافیک مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در خصوص غیرفعال کردن یا آزادسازی ترمز پارک برقی و اتوهلد هم تفاوت وجود دارد. ترمز پارک برقی معمولا از طریق کلید مخصوص آزاد می‌شود، هرچند در برخی خودروها امکان آزادسازی خودکار هنگام شروع حرکت نیز وجود دارد. در مقابل، اتوهلد معمولا با شروع حرکت و فشردن پدال گاز، نیروی نگه‌دارنده ترمز را آزاد می‌کند. برای درک بهتر تفاوت اتوهلد و ترمز پارک برقی، ویژگی‌های اصلی آن‌ها را در جدول زیر مقایسه کرده‌ایم:

برای مثال، وقتی پشت چراغ قرمز توقف می‌کنید، اتوهلد می‌تواند بدون نیاز به نگه‌داشتن پدال ترمز، خودرو را ثابت نگه دارد. اما زمانی که خودرو را پارک می‌کنید و قصد پیاده‌شدن دارید، باید از فعال‌بودن ترمز پارک برقی مطمئن شوید. این دو سیستم ممکن است در برخی شرایط با یکدیگر هماهنگ شوند، اما وظیفه یکسانی ندارند.

آیا خودرو بدون ترمز پارک برقی می‌تواند اتوهلد داشته باشد؟

بله، از نظر فنی امکان وجود اتوهلد بدون ترمز پارک برقی وجود دارد، اما این موضوع به طراحی سیستم ترمز خودرو بستگی دارد. برخلاف تصور رایج، اتوهلد صرفا روشی برای فعال‌کردن خودکار ترمز پارک برقی نیست و می‌تواند با استفاده از سیستم ترمز هیدرولیکی، خودرو را پس از توقف ثابت نگه دارد.

البته در بسیاری از خودروهای جدید، اتوهلد و EPB با یکدیگر هماهنگ هستند. برای مثال، ممکن است اتوهلد ابتدا با حفظ فشار ترمز هیدرولیکی عمل کند و در شرایطی مانند توقف طولانی، وظیفه نگه‌داشتن خودرو به ترمز پارک برقی منتقل شود. بنابراین وجود یا نبود این قابلیت‌ها باید براساس مشخصات همان خودرو بررسی شود.

اتوهلد را نباید با دستیار شروع حرکت در سربالایی (Hill Start Assist) نیز اشتباه گرفت. اتوهلد می‌تواند خودرو را هنگام توقف پشت چراغ قرمز یا در ترافیک ثابت نگه دارد، اما دستیار حرکت در سربالایی معمولا فقط برای چند لحظه از عقب‌رفتن خودرو هنگام جابه‌جایی پا از ترمز به گاز جلوگیری می‌کند.

آیا اتوهلد به گیربکس خودرو آسیب می‌زند؟

خیر، استفاده صحیح از اتوهلد در خودرویی که سیستم ترمز آن سالم است، به‌خودی‌خود باعث آسیب به گیربکس نمی‌شود. دلیل این موضوع به نحوه عملکرد اتوهلد برمی‌گردد؛ این سیستم به‌جای قفل‌کردن گیربکس، از نیروی ترمز برای ثابت نگه‌داشتن خودرو استفاده می‌کند.

در بسیاری از خودروها، پس از توقف کامل، اتوهلد فشار ترمز هیدرولیکی را حفظ می‌کند تا خودرو بدون نیاز به فشردن مداوم پدال ترمز ثابت بماند. سپس هنگام شروع حرکت و با برقرارشدن شرایط لازم، نیروی ترمز به‌صورت خودکار آزاد می‌شود تا خودرو بتواند به حرکت ادامه دهد.

پس اگر این سیستم به‌درستی و مطابق دستورالعمل سازنده عمل کند، استفاده معمول از آن نباید آسیبی به گیربکس خودرو وارد کند. البته اتوهلد جایگزین قرار دادن گیربکس در وضعیت پارک (P) و فعال‌کردن ترمز پارک برقی هنگام ترک خودرو نیست.

همچنین اگر پس از فشردن پدال گاز، ترمز به‌طور معمول آزاد نشد یا هشدار خطایی روی نمایشگر ظاهر شد، نباید با گازدادن بیشتر خودرو را وادار به حرکت کنید. در چنین شرایطی لازم است علت مشکل بررسی شود.

نحوه صحیح استفاده از ترمز پارک برقی در خودروهای اتوماتیک

استفاده صحیح از ترمز پارک برقی در خودروهای اتوماتیک، به‌ویژه هنگام پارک در مسیرهای شیب‌دار، اهمیت زیادی دارد. برای ثابت نگه‌داشتن خودرو بهتر است علاوه‌بر قراردادن گیربکس در وضعیت پارک (P)، از ترمز پارک برقی نیز استفاده کنید. مراحل کلی این کار عبارتند از:

1. خودرو را کاملا متوقف کنید: پدال ترمز را فشار دهید و تا پایان مراحل پارک نگه دارید.
2. ترمز پارک برقی را فعال کنید: با استفاده از کلید EPB، ترمز را درگیر کنید و نشانگر مربوط را بررسی کنید.
3. گیربکس را روی P قرار دهید: درحالی‌که پدال ترمز را نگه داشته‌اید، وضعیت پارک را انتخاب کنید. ترتیب دقیق این مراحل ممکن است بسته به مدل خودرو متفاوت باشد.
4. از ثابت‌بودن خودرو مطمئن شوید: پیش از پیاده‌شدن، فعال‌بودن ترمز پارک و قرارگرفتن گیربکس در وضعیت P را بررسی کنید.
5. هنگام شروع حرکت، ترمز را آزاد کنید: پس از بررسی اطراف خودرو و انتخاب دنده مناسب، EPB  را طبق دستورالعمل آزاد کنید. در برخی خودروها این کار به‌صورت خودکار انجام می‌شود.

هنگام پارک در سربالایی یا سرازیری، فعال‌کردن ترمز پارک برقی پیش از برداشتن پا از روی ترمز کمک می‌کند وزن خودرو به‌طور ناگهانی روی قفل پارک گیربکس قرار نگیرد. همچنین باید توجه داشت که بعضی خودروها ترتیب یا عملکرد خودکار متفاوتی دارند؛ بنابراین دستورالعمل دفترچه راهنمای همان خودرو در اولویت است.

چرا ترمز پارک برقی آزاد نمی‌شود یا درست کار نمی‌کند؟

اگر ترمز پارک برقی خودرو آزاد نمی‌شود، لزوما به این معنی نیست که سیستم خراب شده است. گاهی شرایط ایمنی لازم برای آزادسازی فراهم نیست و گاهی مشکل از باتری، قطعات الکتریکی یا مجموعه ترمز است. مهم‌ترین علت‌های این اتفاق عبارتند از:

• ضعیف‌بودن باتری: عملگرهای برقی برای آزادکردن ترمز به انرژی الکتریکی نیاز دارند و کاهش شارژ باتری ممکن است عملکرد آن‌ها را مختل کند.
• برقرارنبودن شرایط آزادسازی: در برخی خودروها باید پدال ترمز فشرده شود یا برای آزادسازی خودکار، در راننده بسته و کمربند ایمنی بسته شده باشد.
• خرابی کلید یا اتصالات برقی: اختلال در کلید EPB، سیم‌کشی یا اتصالات ممکن است مانع ارسال فرمان آزادسازی شود.
• مشکل عملگر یا مجموعه ترمز: خرابی موتور برقی، گیرکردن قطعات مکانیکی یا خطای واحد کنترل نیز می‌تواند باعث آزاد نشدن ترمز شود.

اگر با رعایت دستورالعمل خودرو، ترمز آزاد شد، احتمالا مشکل به برقرارنبودن شرایط ایمنی مربوط بوده است؛ اما اگر هشدار خطا ادامه داشت یا ترمز همچنان درگیر بود، باید سیستم بررسی شود. هرگز با گازدادن زیاد خودرو را وادار به حرکت نکنید و بدون دستورالعمل سازنده، عملگر ترمز را دستکاری نکنید. در چنین شرایطی مراجعه به خدمات مجاز ضروری است.

آیا می‌توان هنگام حرکت از ترمز پارک برقی استفاده کرد؟

بله، در برخی خودروهای مجهز به ترمز پارک برقی، امکان استفاده اضطراری از این سیستم هنگام حرکت وجود دارد؛ اما نحوه عملکرد آن با ترمز دستی مکانیکی متفاوت است و نباید در شرایط عادی از آن استفاده کرد.

در ترمز دستی سنتی، کشیدن اهرم باعث درگیرشدن مکانیکی ترمز می‌شود. در مقابل، کلید EPB فرمانی را به واحد کنترل الکترونیکی ارسال می‌کند. بعضی خودروها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که با نگه‌داشتن این کلید هنگام حرکت، عملیات ترمزگیری اضطراری کنترل‌شده را آغاز کنند. بسته به طراحی خودرو، این عملکرد ممکن است با کمک سیستم ترمز هیدرولیکی و کنترل پایداری انجام شود.

البته همه خودروها چنین قابلیتی ندارند و روش فعال‌سازی آن نیز یکسان نیست؛ بنابراین هرگز برای آزمایش سیستم یا کاهش سرعت معمول، هنگام رانندگی از کلید EPB استفاده نکنید. این قابلیت تنها برای شرایط اضطراری واقعی و مطابق دستورالعمل سازنده در نظر گرفته شده است. بهتر است پیش از رانندگی، بخش مربوط به ترمز اضطراری را در دفترچه راهنمای خودرو مطالعه کنید.

نکات مهم نگهداری و تعویض لنت در خودروهای مجهز به  EPB

ترمز پارک برقی علاوه بر قطعات مکانیکی ترمز، از عملگرها و تجهیزات الکتریکی نیز استفاده می‌کند؛ بنابراین نگهداری صحیح آن اهمیت زیادی دارد. برای جلوگیری از مشکلات احتمالی، بهتر است به چند نکته توجه کنید:

• سلامت باتری و اتصالات برقی را بررسی کنید؛ زیرا افت ولتاژ یا اختلال در اتصالات ممکن است عملکرد ترمز پارک را مختل کند.
• هشدارهای EPB را جدی بگیرید؛ به‌ویژه اگر ترمز به‌درستی فعال یا آزاد نمی‌شود.
• سرویس دوره‌ای مجموعه ترمز را فراموش نکنید؛ لنت‌ها، دیسک‌ها و قطعات مکانیکی همچنان در معرض فرسودگی هستند.
• تعویض لنت عقب را طبق دستورالعمل خودرو انجام دهید؛ زیرا روش سرویس در خودروهای مجهز به EPB ممکن است با ترمز دستی معمولی متفاوت باشد.

در برخی خودروها، پیش از تعویض لنت عقب باید ترمز پارک برقی با دستگاه عیب‌یاب یا روش تعیین‌شده سازنده وارد حالت سرویس (Service Mode) شود. این کار امکان سرویس ایمن مجموعه ترمز را فراهم می‌کند.

فشارآوردن به پیستون ترمز یا عقب‌راندن عملگر برقی با روش نامناسب ممکن است به قطعات آسیب بزند. همچنین پس از تعویض لنت، گاهی لازم است سیستم از حالت سرویس خارج شود یا تنظیم و کالیبراسیون انجام گیرد. به همین دلیل، بهتر است این کار در تعمیرگاه مجهز و توسط فرد متخصص انجام شود.

کدام خودروهای مدیران خودرو به ترمز پارک برقی مجهز هستند؟

ترمز پارک برقی و اتوهلد از امکانات رفاهی و ایمنی هستند که در برخی محصولات مدیران خودرو با برندهای ام‌وی‌ام، فونیکس و اکستریم ارائه می‌شوند. البته وجود این دو قابلیت در تمام مدل‌ها و تیپ‌ها یکسان نیست و باید مشخصات نسخه عرضه‌شده در ایران بررسی شود. در جدول زیر، چند نمونه از خودروهایی را می‌بینید که وجود ترمز پارک برقی و اتوهلد در اطلاعات فنی نسخه ایرانی آن‌ها ذکر شده است:

توجه داشته باشید که این جدول به معنی یکسان‌بودن تجهیزات تمام تیپ‌ها و سال‌های عرضه نیست. برای مثال، ممکن است امکانات یک خودرو در نسخه‌های مختلف تغییر کرده باشد. بنابراین پیش از خرید، بهتر است وجود EPB و Auto Hold را به‌صورت جداگانه در کاتالوگ همان تیپ بررسی کنید یا از نمایندگی مجاز استعلام بگیرید.

جمع‌بندی؛ ترمز پارک برقی و اتوهلد چه کمکی به راننده می‌کنند؟

امروزه ترمز پارک برقی و اتوهلد به دو قابلیت کاربردی در خودروهای جدید تبدیل شده‌اند که هرکدام نقش متفاوتی در راحتی رانندگی دارند. ترمز پارک برقی برای ثابت نگه‌داشتن خودرو هنگام پارک طراحی شده است، درحالی‌که اتوهلد با حذف نیاز به فشردن مداوم پدال ترمز، توقف در ترافیک و پشت چراغ قرمز را آسان‌تر می‌کند. بنابراین برخلاف تصور رایج، این دو سیستم یکسان نیستند؛ هرچند ممکن است در برخی خودروها با یکدیگر هماهنگ باشند.

برای استفاده ایمن از این امکانات، آشنایی با نحوه فعال‌سازی و آزادسازی آن‌ها ضروری است. همچنین باید توجه داشت که تعمیر و تعویض قطعات ترمز پارک برقی ممکن است به تجهیزات و روش‌های تخصصی نیاز داشته باشد. رعایت دستورالعمل سازنده و سرویس اصولی مجموعه ترمز، به حفظ عملکرد صحیح این سیستم‌ها کمک می‌کند.

سوالات شما عزیزان